Aurten zehar, publiko orori zuzendutako hainbat jarduera programatu dira euskal pilotaren tradizioa hurbiltzeko
Iruñeko Udalak euskal pilota udalaren proposamen turistikoaren ardatz eta bisitariak erakartzeko gune bihurtzearen aldeko apustua egin du 2026an. Pilotaren Munduko Hiriburutzaren eskutik, Iruñeak pilotazaleen kulturaren, tradizioaren eta kirol honen etorkizuneko apustuaren erdigunean kokatu nahi du proposamen hau. Horretarako, Udalak jarduera egitarau zabala prestatu du, herritar guztiei irekia: bisita gidatuak, erakusketak, topaketak, gastronomia, lehiaketak eta kirolaren eta kulturaren munduko pertsona ezagunak bilduko dituen kongresua.
Mikel Armendariz Barnechea Ekonomia Sustapen, Europako Proiekzio, Berrikuntza, Gazteria eta Garapenerako Lankidetzako zinegotziak eta María Bezunartea Barasoain Udaleko Turismo Zerbitzuko buruak urte amaierara arte luzatuko den programazio osoa aurkeztu dute ostegun honetan. Zalantzarik gabe, Euskal Pilotaren Nazioarteko Biltzarra azaroan izango da. Bertan, pilotaren garrantzia nabarmenduko da, ez bakarrik kirol bezala, baizik eta lurralde honetako tradizio eta zeinu kultural bezala. Hitzordua azaroaren 11 eta 12an izango da eta Civivox Pompelo gala bat egingo da eta tailerrak eta hitzaldiak Labrit frontoian.
Hala ere, une hori baino lehen, ezaugarri desberdinetako dozena bat ekitaldi izango dira hirian, baina guztiek pilota izango dute ardatz. Hainbat proposamenen bidez, Iruñera iristen diren herritarrei eta turistei euskal pilotaren mundura hainbat aldetatik hurbiltzeko aukera eskaini nahi die Udalak. Alde batetik, erakusketa ibiltari bat antolatu da, hiriko Civivoxen barrena bidaiatuko duena, “Iruña, euskal pilotaren etxea” izenburupean. Erakusketak, informazio panelen bidez, pilotaren historia, modalitate ezberdinak, frontoia elkartzeko gune sozial gisa eta emakumeak kirol honetan duen papera aztertzen ditu, besteak beste. Mundu pilotazalearekin lehen hartu-emana da, baina ez bakarra.
Bisita gidatuak eta ibilbide kulturalak
Hirian, pilotaren munduarekin eta Nafarroako kultura eta tradizioko beste elementu batzuekin dituen loturekin zerikusia duten hainbat bisita gidatu, ibilbide eta gaualdi egiten dira. “Iruñea eta euskal pilota” proposamena hiriaren bisita gidatua da, eta euskal pilotaren historia eta haren balioak barneratzen ditu hiriaren kontakizunean. Bira honek gure historia, kultura, tradizioak eta euskal pilotari lotutako baloreak definitzen dituzten hiriko hainbat gunetan barrena gidatutako ibilbidea eskaintzen du. Bisitak maiatzean hasiko dira, eta abendura arte iraungo dute. Batez ere hiriko ostatuetako bezeroei zuzenduta egongo diren arren, urtean zehar hainbat unetan gozatu ahal izango dute herritarrek. Ekimen honi “Jorge Oteiza y la pelota” bisita gidatua ere gehitu behar zaio. Bisita horretan eskultorea Iruñea osoan zehar banatutako lanen bidez deskubritzea proposatzen da, non hutsunearekin eta espazioekin jolasten den, bere lanak frontoiarekin lotuz. Beste bisitetan bezala, hainbat hitzordu aurreikusi dira maiatzetik abendura bitartean. Bi kasuetan, proposamenak doakoak dira.
Horiekin batera, “Iruñeko euskal pilotaren historiaren ibilbidea” ere programatu da. Euskal pilotaren historia ardatz duen ekimen kultural, ludiko eta anekdotikoa da, eta pilotari profesionalen euskal pilota erakustaldi batekin amaitzen da, bisitariak gerturatu eta kirol zoragarri hau ezagutu ahal izateko. Gidari espezializatu baten eskutik, Iruñeko hainbat kale zeharkatuko dira hirigintzan eta hiriaren historian murgiltzen diren kirol honi egindako keinuak ezagutzeko. Bisitak Nafarroako Errege Artxibategi Nagusian hasiko dira eta Mañuetako frontoian amaituko dira. Bisitak azarora arte luzatuko dira eta doakoak izango dira. Azkenik, Iruñeko katedralak gau-gauak eskaintzen ditu, giro magikoan bilduta, euskal pilotaren eszenatoki izan diren leku ikusezinetan barrena.
Kirol-ekitaldiak eta gastronomia
Pilotaren inguruko eskaintza turistikoak ezin zituen bazter utzi hirian antolatzen diren kirol-lehiaketak eta -ekitaldiak, Labriteko frontoiak eta Navarra Arenak berebiziko garrantzia baitute. Iruñean hainbat kirol-ekitaldi eta pilota-modalitatetako lehiaketak antolatzen dira. Horrela, nahiz eta jende gehien mugitzen duen eskupilota izan, erremonte lehiaketak ere antolatzen dira. Izan ere, espezialitate honek Iruñean du jatorria. “Bizi erremontea” urriko, azaroko eta abenduko ostegunetan ospatuko da Labrit pilotalekuan.
Horrez gain, lau t ‘erdiko txapelketa profesional eta afizionatuen txapelketa, buruz burukoa, binakakoa eta emakumezkoena. San Fermin txapelketa sendoenetakoa da. Bestalde, hiriko frontoiek bat egin dute “Pelotazale Desafioarekin”, non maila ezberdinetako pilotariek euren trebetasuna erakutsiko duten.
Kirolarekin eta kulturarekin batera, gastronomia ere Iruñeko Udalak bisitarientzat eta, oro har, herritarrentzat egindako iradokizun turistikoen parte da. Izan ere, hiriko erakargarri nagusietako bat ostalaritza-sektorea da, taberna eta jatetxeekin, eta pintxoen eta produktu gastronomikoen eskaintza zabalarekin. Hain zuzen ere, horien guztien laguntzarekin, Udalak “A mano y cuchara, de la pelota a la cocina” proposamen gastronomikoa plazaratu du, eta azaroaren bigarren astean kirola eta gastronomia uztartuko ditu tradizio bihurtu nahi duen ekimen batean. Hitzordua azaroaren 6tik 15era izango da, eta, besteak beste, Pintxo Astea edo Kazolatxoaren Astea bezalako proposamenen jarraipena egingo du.
Topaketak eta zinema
Iruña Pilotaren Munduko Hiriburu gisa nabarmentzeko apustu horretan, abuztuan “Pilotaldia” topaketa egingo da, Frantziako eta Espainiako hainbat eskualdetako 16 euskal pilota eskola bilduko dituena. Udalak Nafarroako Euskal Pilota Federazioak antolatutako hitzordu honetan parte hartzen du, kaleko lehiaketak eta jarduerak barne. Abuztuaren 26tik 28ra, pilota hiriko txoko guztietan arnastuko da.
Urrian, kirol hau Santa Maria la Real katedralera eramango da, “Eliza eta pilota” topaketekin. Bertan, klaustroan elizgizonek jokatzen zuten pasaka edo bote luzearen modalitatea berreskuratuko da. Ekitaldia urriaren 18an izango da, hitzaldiak eta erakustaldiak barne, eta herritarrei irekita egongo da.
Azkenik, urriaren 21etik 23ra bitartean Civivox sarean izango den “Emakumeak eta pilota” NAPIKE zine elkartearen proposamena programazioan sartu da. Ekimen honen bidez emakumeak kirol honetan duen papera aldarrikatu nahi da, gaur egungoentzat bidea ireki zuten lehen pilotarien papera sakonduz.
Proposamen horien guztien datak, ordutegiak eta kokapenak bisitpamplonairuña.es webguneko agendako atalean kontsulta daitezke, bisitariei arreta emateko zentroetatik banatuko diren programaren liburuxketan: turismo bulegoa, Sanfermin gunea! Espazioa eta Ultreia Zentroa; eta bisitaren sare sozialetan. Gainera, nahi duten pertsonek turismo arloko asteroko albisteen buletinean harpidetu daitezke beren datuak turismoaren orri nagusian sartuz.
Bisitak hasteko eguna baino astebete lehenago erreserbatu ahal izango da.
Euskal pilotaren inguruko programazio hori guztia IRUHBI PILOTA (EFA96/1) mugaz gaindiko proiektuaren barruan dago, Espainia, Frantzia, Andorra (POCTEFA) 2021-2027 Mugaz Gaindiko Lankidetza Programaren barruan, eta euskal pilotaren inguruko mugaz gaindiko ondarea kulturaren eta turismoaren ikuspegitik ustiatzea du helburu.